Yaşam

Denemeler

Bence insan işine, gücüne devam edebildiği kadar etmelidir; ama bunun tersini bize erken iş verilmemesini yanlış buluyorum. Öylesi vardır ki kendisi 19 yaşında dünyanın egemeni olur da başkalarının bir su yolunun üzerinde hüküm verebilmesi için en az 30 yaşında olmalarını şart  koşar. Bana sorarsanız ruhlarımız 20 yaşında ne olabileceklerini belli eder, bütün yetkilerini gösterirler. Bu yaşa kadar kudretini açıkça belli etmemiş bir ruhun  ondan sonra belli ettiği görülmemiştir. Yaratılışımızdaki değerler en gürbüz ve en güzel durumlarıyla ancak o zaman ortaya  çıkabilirler. Dauphineliler: ‘Yaşken batmayan diken birdaha pek batmaz derler’. İnsanların geçmişte ve zamanımızda gördükleri herçeşit işlerden benim  öğrenebildiklerimi düşününce otuz yaşından önce başarılmış işleri ötekilerden daha fazla görüyorum: Aynı insanın hayatını da alsak  öyle görünüyor. Annibal ve büyük rakibi Scipio için  bunu güvenle söyliyebilirim. Bu adamlar  hayatlarının yarısından  çoğunu gençken kazandıkları ünle geçirdiler: Başkalarının  ölçüsüyle  büyük adam  oldukları yıllarda kendi ölçüleriyle  hiç de büyük değillerdi. Ben kendi hesabıma o yaştan sonra ruhça ve bedence  kendi gücümün artmayıp eksildiğini, ileri değil geri gittiğini sanmıyorum. Zamanlarını iyi  kullananlarda bilgi ve görgü hayatla birlikte olgunlaşabiliyor; ama canlılık, çeviklik, sağlamlık ve daha  başka  özlü ve  önemli değerler taşıyor, geçiyor.

Montaigne

Geri Dön